Badania słuchu coraz częściej opierają się na metodach obiektywnych, które nie wymagają aktywnej współpracy pacjenta. Jednym z najważniejszych narzędzi w tej grupie są otoemisje akustyczne, powszechnie określane skrótem OAE. Choć dla wielu osób nazwa ta brzmi technicznie i mało zrozumiale, w praktyce badanie OAE odgrywa kluczową rolę w nowoczesnej audiologii – zarówno u noworodków, dzieci, jak i osób dorosłych. Pozwala szybko, bezboleśnie i precyzyjnie ocenić funkcjonowanie ucha wewnętrznego, a w szczególności ślimaka. Z perspektywy audiologa to badanie pierwszego wyboru w wielu sytuacjach klinicznych, zwłaszcza tam, gdzie liczy się czas i obiektywność pomiaru.
Czym są otoemisje akustyczne i jak działa badanie OAE
Otoemisje akustyczne (OAE) to bardzo słabe dźwięki generowane przez zdrowe ucho wewnętrzne, a dokładniej przez komórki rzęsate zewnętrzne znajdujące się w ślimaku. Ich istnienie jest bezpośrednim dowodem na aktywną, biomechaniczną pracę ślimaka, który nie tylko odbiera dźwięki, ale również je wzmacnia i precyzyjnie analizuje częstotliwości. Jeżeli komórki rzęsate funkcjonują prawidłowo, ucho „odpowiada” na bodziec akustyczny własnym sygnałem, możliwym do zarejestrowania przez czułą aparaturę.
Badanie OAE polega na umieszczeniu w przewodzie słuchowym zewnętrznym niewielkiej sondy, wyposażonej w głośnik oraz mikrofon. Głośnik emituje krótkie bodźce dźwiękowe, a mikrofon rejestruje odpowiedź ucha wewnętrznego. Cały proces trwa zazwyczaj kilka minut i odbywa się w ciszy, bez konieczności reagowania ze strony pacjenta. To właśnie ta cecha czyni otoemisje jednym z najważniejszych badań przesiewowych i diagnostycznych w audiologii.
Z technicznego punktu widzenia badanie OAE pozwala ocenić słuch na poziomie ślimaka, ale nie dostarcza informacji o dalszych odcinkach drogi słuchowej, takich jak nerw słuchowy czy ośrodkowy układ nerwowy. Dlatego otoemisje akustyczne są traktowane jako badanie wstępne, niezwykle czułe na wczesne uszkodzenia słuchu typu ślimakowego. Nawet niewielkie zmiany w funkcjonowaniu komórek rzęsatych mogą skutkować zanikiem otoemisji, zanim jeszcze pojawią się zauważalne objawy kliniczne lub nieprawidłowości w audiometrii tonalnej.
Kiedy badanie otoemisji jest wskazane u dzieci i niemowląt
U najmłodszych pacjentów badanie OAE ma szczególne znaczenie diagnostyczne i profilaktyczne. Układ słuchowy dziecka rozwija się intensywnie w pierwszych latach życia, a wszelkie zaburzenia słuchu mogą prowadzić do opóźnień w rozwoju mowy, komunikacji oraz funkcjonowania poznawczego. Z tego powodu otoemisje są standardem w ocenie słuchu już od pierwszych dni życia.
Wskazania do wykonania otoemisji u dzieci obejmują zarówno badania przesiewowe, jak i diagnostykę celowaną w sytuacjach klinicznych budzących niepokój specjalisty lub rodziców:
-
przesiewowe badania słuchu u noworodków i niemowląt, realizowane jeszcze w oddziale neonatologicznym
-
podejrzenie niedosłuchu u dziecka, które nie reaguje adekwatnie na dźwięki otoczenia
-
opóźniony rozwój mowy lub jej nieprawidłowy przebieg
-
nawracające infekcje uszu, szczególnie zapalenia ucha środkowego
-
kontrola słuchu u dzieci z grup ryzyka, np. po niedotlenieniu okołoporodowym lub leczeniu ototoksycznym
Z perspektywy audiologa ogromną zaletą otoemisji akustycznych u dzieci jest ich nieinwazyjność oraz możliwość wykonania badania nawet podczas snu. Nie ma potrzeby stosowania poleceń ani angażowania dziecka w test, co eliminuje błędy wynikające z braku koncentracji czy lęku. Jednocześnie wynik badania dostarcza bardzo precyzyjnej informacji o stanie ślimaka, co pozwala szybko zdecydować o dalszej diagnostyce lub wdrożeniu odpowiedniego postępowania terapeutycznego.
Otoemisje OAE u dorosłych – diagnostyka, profilaktyka i monitoring słuchu
Choć otoemisje akustyczne (OAE) najczęściej kojarzone są z badaniami przesiewowymi u noworodków, w praktyce klinicznej audiologów mają one również istotne zastosowanie u osób dorosłych. W tej grupie pacjentów badanie OAE pełni funkcję diagnostyczną, kontrolną oraz profilaktyczną, szczególnie w sytuacjach, gdy istnieje ryzyko stopniowego uszkodzenia słuchu lub konieczność monitorowania jego stanu w czasie.
U dorosłych badanie otoemisji pozwala na bardzo wczesne wykrycie zaburzeń funkcji ślimaka, często jeszcze zanim pacjent zacznie subiektywnie odczuwać pogorszenie słyszenia. Ma to ogromne znaczenie w przypadku osób narażonych na hałas zawodowy, takich jak pracownicy przemysłu, muzycy, realizatorzy dźwięku czy operatorzy maszyn. Komórki rzęsate zewnętrzne są szczególnie wrażliwe na długotrwałe oddziaływanie wysokich poziomów dźwięku, a zanik otoemisji bywa pierwszym sygnałem ich przeciążenia lub uszkodzenia.
Otoemisje OAE u dorosłych są również wykorzystywane w monitorowaniu skutków leczenia farmakologicznego, zwłaszcza w przypadku leków o potencjalnym działaniu ototoksycznym. Regularne wykonywanie badania pozwala wychwycić subtelne zmiany w funkcjonowaniu ucha wewnętrznego i w porę zmodyfikować terapię, zanim dojdzie do trwałego niedosłuchu. W codziennej praktyce audiologicznej otoemisje stanowią także cenne uzupełnienie klasycznych badań słuchu, takich jak audiometria tonalna czy słowna, dostarczając obiektywnej informacji niezależnej od deklaracji pacjenta.
Jak interpretować wynik badania OAE i co wpływa na jego wiarygodność
Interpretacja wyniku badania otoemisji akustycznych wymaga wiedzy audiologicznej oraz uwzględnienia wielu czynników, które mogą wpływać na ostateczny zapis. Najprościej rzecz ujmując, obecność otoemisji świadczy o prawidłowej pracy komórek rzęsatych zewnętrznych, natomiast ich brak sugeruje dysfunkcję ślimaka lub zaburzenia przewodzenia dźwięku.
Wynik OAE nigdy nie powinien być analizowany w oderwaniu od stanu ucha zewnętrznego i środkowego. Nawet niewielka ilość woskowiny w przewodzie słuchowym, płyn w jamie bębenkowej czy niedrożność trąbki słuchowej mogą osłabić lub całkowicie uniemożliwić rejestrację otoemisji, mimo prawidłowego funkcjonowania ucha wewnętrznego. Z tego powodu badanie OAE często poprzedza się oceną otoskopową oraz tympanometrią.
Na wiarygodność otoemisji akustycznych wpływają także warunki akustyczne oraz zachowanie pacjenta. Hałas w otoczeniu, ruchy głowy, połykanie śliny czy napięcie mięśni mogą generować zakłócenia, które utrudniają prawidłowy pomiar. Doświadczony audiolog potrafi jednak odróżnić artefakty od rzeczywistych odpowiedzi ślimaka i w razie potrzeby powtórzyć badanie w optymalnych warunkach.
W praktyce klinicznej wynik OAE traktowany jest jako element szerszej układanki diagnostycznej. Jego największą wartością jest możliwość szybkiej, obiektywnej oceny funkcji ucha wewnętrznego oraz wykrycia zmian na bardzo wczesnym etapie, gdy interwencja może przynieść najlepsze efekty.
Dodatkowe informacje: audiolog Lublin.